У ізалятары стукачы працуюць за зарплату. Гэта значыць прыходзяць на працу "пасядзець" некалькі сутак, потым да хаты. Потым ізноў пасядзець. Потым ізноў да хаты. А там і зарплату атрымоўваць пара.
У турме пераважна "працуюць" тыя, хто сядзіць выкупляючы сабе лепшыя адносіны з боку следства і меншы тэрмін пакарання. Хаця ёсць і высокакласныя спецыялісты, якіх адмыслова закідваюць "пасядзець і пагутарыць".
Тема аператыўна-вышуковых мерапрыемстваў у турме шырока прадстаўлена ў кінематографе. Вось толькі некалькі прыкладаў:
У турме і Ізалятары-часовага ўтрымання давялося пабачыць дзейнасць “унутрыкамерных агентаў” што называецца ў жывую.
І так мейсца дзеяння – Ізалятар-часовага ўтрымання на вуліцы Гая.
Прыводзяць мяне ў камеру нумар 5. А там ужо чалавечак сядзіць. На вока так гадоў пад 50, у чорных споднях і чорным світары. Кідаю матрац на нары і вітаюся.
-Здарова, - адказвае ён і адразу пытаецца - За што цябе затрымалі?
-За абразу Лукашэнкі – адказваю.
-А значыцца ты БНФ-авец! – кажа у голасе выразна адчуваецца ненавісць. Я здзіўляюся, таму што ніколі палітычныя не выклікаюць нейкай негатыўнай рэакцыі. Але людзі, як вядома розныя бываюць. Таму пакуль ніякіх падазрэнняў я не маю.
-Не, кажу, я не БНФ-авец – і хачу растлумачыць яму, хто я, але ён мяне перарывае.
-Ты БНФ-авец – кажа ён нахабна.
Зразумела, што ў такіх умовах нешта тлумачыць не мае сэнсу, гэта будзе выглядаць як дэманстрацыя ўласнай слабасці.
-Слыш, не гані паражняк. Без цябе невесела! – адказваю рэзка і раблю крок у ягоны бок.
Гэта прыносіць эфект. Ён яшчэ нешта мамрочыць, але ўжо ціха і не ваяўніча. Заснуць таго вечара я доўга не мог.
Наступная раніца пачалася з прабачэнняў.
-Ведаеш, прабач. Мяне ўчора нешта панясло – так пачаў размову са мной Ігар.
-Нічога страшнага – адказваю.
Большасць часу ляжым на нарах. Размова не клеіцца. Ігар кажа, што раней ён не сядзеў, разам з тым актыўны выкарыстоўвае турэмны слэнг, ведае ўмовы ў трымання ў “зонах” і іншыя падрабязнасці якія можа ведаць толькі чалавек які “гостил у хозяина». Тлумачыць гэта ён наяўнасцю сяброў, якія сядзелі.
Тым часам у камеру кідаюць яшчэ аднага вязня – Кузя – 24 гады, падазроны у здзейсненні грабяжу.
На наступны дзень Ігара выклікаюць. Вяртаецца з цыгарэтамі.
-Адвакат мне даў – тлумачыць.
Кажа, што пракуратура вынесла пастанову аб ягоным арышце да суда. Бліжэйшымі днямі ён мае паехаць у гродзенскую турму.
Некалькі гадзінаў пасьля Ігар пачынае “новую песьню”. Галоўны яе адрасат я. Ігар пераконвае, што мне вельмі лёгка выйсці на свабоды дастаткова толькі папрасіць прабачэння ў Лукашэнкі.
Калі ж ён падчас размовы задае пытанне ці пісаў я артыкулы пад псеўданімам - усё становіцца ясна.
“Стукачёк” – і толькі. Я не паказваю, што зразумеў ягоную ролю але уважліва яго слухаю і аналізую, што ён гаворыць.
-А хулі тваю справу расследаваць. Усё ж і так ясна – кажа ён.
Я не пярэчу. Сапраўды артыкулы мае, адмаўляць свайго аўтарства я не буду. Усё як на далоні.
Таму спробы ўздзеяння на мяне з боку Ігара можна звесці да наступных кірункаў:
1. Нагнаць страху. Расповяды страшылак пра зоны.
2. Збудаваць пераканнанне, што мяне хутка выпусцяць. (Як раз мінае трое сутак і мяне могуць выпусціць). Ен на любы рух на карыдоры рэагуе сцвярджэннем: Пачобут з рэчамі на выхад. І хоць я яму кожны раз адказваю – я паеду ў турму - у душы нараджаецца надзея, якую я, як не стараюся не магу перамагчы. Як мінімум раз у гадзіну Ігар паўтарае: “Хачу дамой!”
Два гэтыя накірункі ягонай дзейнасці нібыта супярэчаць адзін аднаму, а на самой справе маюць адну мэту – размякчыць мяне, зрабіць схільным да саступак следству. Але тут Ігару не пашанцавала :) Нічога ён не “высядзеў”. Паказанняў я так і не даў, прасіць літасці ў Лукашэнкі таксама не стаў.
Ігар тым часам змяняе тактыку - прапаноўвае нам (мне і Кузе) сваю дапамогу, парады і г.д маўляў дасведчаны чалавек і па справе параіць можа.
Кузя яму распавядае сваю гісторыю.
Мне банальныя вясковыя разборкі з адбіраннем мабільніка не цікавыя, таму я заснуў. Потым выклікалі Кузю на допыт.
Калі ён вярнуўся я даведаўся, што той напісаў “яўку з павіннай”. Узяў на сябе крадзёж у братавай жонкі 200 тысячаў з кішэні падчас пьянкі. Ніякай заявы ў міліцыю не было. Толькі ягоная яўка з павіннай.
Так, што Ігар ўсё ж такі нешта “высядзеў”. Дзіўна, тое, што Кузя, які раней сядзеў так лёгка патрапляе ў сеці расстаўленыя агентам і аперамі.
Пасьля прад’яўлення мне пастановы аб заключэнні пад варту да суда Ігар на нейкі час траціць да мяне цікавасць і пераключаецца на Кузю.
-Кузя які ў вашай краме сігналізацыя?
-Ерунда. Звыклая.
-А што нешта пацягнуў з крамы?
-Так, піва краў. Але без узлома, падчас працы крамы.
Гэта адміністрацыйнае правапарушэнне таму Ігара гэта не цікавіць і ён працягвае распытваць хлопца.
-А на працы ў цябе нешта пацягнуць магчыма? – пытаецца
-Так, камбікорм. Потым загоніш і на сэм грошы ёсць – распавядае Ігар.
Гэта таксама дробязь.
-Слухай а трупаў на табе ніякіх няма – пытаецца нібыта жартам Ігар, а сам уважліва сочыць за рэакцыяй Кузі.
-Чаго няма таго няма – адказвае Кузя.
Ігар выглядае расчараваным.
Панядзелак. Чакаем этап у гарадзенскую турму. Ігар - я нагадаю маецца ехаць у СІЗА. Недзе ў раёне 11 выклікаюць з рэчамі толькі мяне.
Нямая сцэна.
Я гляджу на Ігара. Ён разумее, што я разумею хто ён і якая была ягоная роля.
-Нешта я надта нэрвуюся, што мяне не выклікаюць – кажа Ігар і не глядзіць мне ў вочы.
-А чаго табе нэрвавацца. Прыйдзеш да хаты выпі за маё здароўе – кажу яму з усмешкай.
Пасьля ўжо ў гарадзенскай турме я перасёкся з Кузяй. Ён мне распавёў, што Ігара забралі на следчы эксперымент і ў турму ён так і не патрапіў.
Хто б сумняваўся
